و قول خداى تعالى : « و آنگاه كه خداوند ابراهيم را به كلماتى چند آزمود . » [ 1 ] و اين آيه : « اگر خداوند مىخواست از آنان انتقام مىگرفت ولى براى اين كه شما را به وسيلهء يكديگر بيازمايد . » [ 2 ] . و هر چه در قرآن مجيد به لفظ « بلوى » آمده است كه آغاز آيه بدان شروع شده به معناى آزمايش است و نظاير اينها در قرآن فراوان است ، و اينها در اثبات امتحان و آزمايش است . براستى كه خداوند متعال مردم را بيهوده نيافريده و آنان را به خود وانگذاشته و حكمت خويش را بازيچه قرار نداده است و از اين رو مىفرمايد : « آيا تصوّر مىكنيد كه شما را بيهوده آفريده‌ايم ؟ » [ 3 ] پس اگر كسى بگويد ؛ مگر خداوند متعال آيندهء بندگانش را نمىشناخت كه آنها را آزمايش مىكند ؟ در پاسخ مىگوييم ، چرا آزمايش نكرده مىداند كه آنان چه خواهند كرد ، و همين است تفسير قول خداى تعالى كه مىفرمايد : « و اگر برگردند به همان كارى برگشته‌اند كه نهى شده‌اند . » [ 4 ] و البته خداوند آنها را مىآزمايد تا عدالت خويش را به آنها نشان دهد . و آنها را قبل از عمل بد و گنهكارى بدون دليل عذاب نكند و خود فرموده است : « اگر بيشتر آنان را به وسيلهء عذاب نابود مىكرديم ، مىگفتند پروردگارا چرا براى ما پيامبرى نفرستادى ؟ » [ 5 ] و نيز فرموده است :

--> [ 1 ] سورهء بقره / 123 . [ 2 ] سورهء محمد / 5 . [ 3 ] سورهء مؤمنون / 110 . [ 4 ] سورهء انعام / 28 . [ 5 ] سورهء طه / 134 .